دولت چهاردهم در حال بررسی چند سناریو برای اصلاح نظام سهمیهبندی بنزین است؛ طرحهایی که هدف اصلی آنها کاهش مصرف سوخت، کنترل قاچاق و کاهش فشار هزینهای ناشی از واردات بنزین عنوان شده است. برآوردهای اولیه نشان میدهد اجرای این برنامهها میتواند تا حدود ۵ میلیارد دلار صرفهجویی ارزی برای کشور به همراه داشته باشد.
بر اساس بررسیهای انجامشده، سه مدل اصلی برای تغییر شیوه عرضه بنزین در دستور کار قرار گرفته که هرکدام سازوکار متفاوتی دارند.
طرح اول؛ افزایش تدریجی قیمت سهمیه سوم بنزین
یکی از گزینههای مطرح، افزایش مرحلهای قیمت بنزین سهمیه سوم است. در این مدل، قیمت این بخش از مصرف بهصورت تدریجی افزایش پیدا میکند و ممکن است به ارقامی مانند ۱۰، ۱۵، ۲۰ و حتی ۲۵ هزار تومان برسد.
برآوردهای دولت نشان میدهد افزایش قیمت سهمیه سوم تا ۱۰ هزار تومان میتواند مصرف روزانه بنزین را حدود ۳ میلیون لیتر کاهش دهد و در صورت افزایش بیشتر قیمت تا ۱۵ هزار تومان، کاهش مصرف ممکن است به حدود ۵ میلیون لیتر در روز برسد.
همچنین در این سناریو، احتمال کاهش تدریجی حجم سهمیههای اول و دوم نیز وجود دارد؛ بهطوری که سهمیههای فعلی ۶۰ و ۷۰ لیتری خودروها ممکن است در مراحل بعدی اصلاح شوند.
طرح دوم؛ ایجاد بازار آزاد برای سهمیه سوم بنزین
در مدل دوم، دولت به دنبال ایجاد یک بازار مبادله سهمیه بنزین است. بر اساس این طرح، برای هر خودرو یک سقف مشخص مصرف تعیین میشود و اگر مالک خودرو به بنزین بیشتری نیاز داشته باشد، میتواند آن را از طریق بازار خریداری کند.
در این روش، سهمیه اضافی میان دارندگان خودرو قابل معامله خواهد بود و قیمت بنزین مازاد بر اساس سازوکار عرضه و تقاضا تعیین میشود.
هدف این طرح، کاهش مصرف غیرضروری و ایجاد انگیزه برای صرفهجویی در میان مصرفکنندگان عنوان شده است.
طرح سوم؛ اختصاص سهمیه بنزین به هر فرد به جای خودرو
سومین سناریو، تغییر کامل مدل سهمیهبندی است. در این طرح، سهمیه بنزین به جای خودرو به افراد اختصاص داده میشود.
بر این اساس، هر شهروند سهمیه مشخصی دریافت میکند و میتواند آن را مصرف کند یا در صورت عدم نیاز، در بازار به فروش برساند.
طرفداران این مدل معتقدند اختصاص سهمیه به افراد باعث میشود عدالت بیشتری در توزیع یارانه سوخت ایجاد شود؛ زیرا در روش فعلی، افرادی که چند خودرو دارند سهم بیشتری از یارانه بنزین دریافت میکنند.
در این مدل همچنین پیشبینی شده حدود ۳۰ میلیون لیتر از بنزین عرضهشده خارج از این سازوکار، با نرخ ۱۵۰۰ تومان برای حملونقل عمومی اختصاص پیدا کند.
هدف دولت از اصلاح نظام بنزین چیست؟
افزایش مصرف داخلی، رشد واردات بنزین و هزینههای ارزی ناشی از آن، از مهمترین دلایل بررسی این طرحها عنوان شده است. دولت امیدوار است با اجرای یک مدل جدید، ضمن کاهش مصرف سوخت و جلوگیری از قاچاق، منابع بیشتری برای توسعه حملونقل عمومی و زیرساختهای انرژی فراهم کند.
با این حال، هرگونه تغییر در قیمت یا نحوه سهمیهبندی بنزین نیازمند تصمیم نهایی دولت و هماهنگی با نهادهای مختلف است و هنوز زمان اجرای هیچیک از این طرحها به صورت رسمی اعلام نشده است.
خرید و فروش خودرو در کارتِک
