گواهینامه موتور زنان؛ دولت می‌گوید نهایی شد، شورای نگهبان می‌گوید مصوبه‌ای از مجلس نرسیده است
به گزارش کارتِک یک روز بعد از اعلام نهایی‌شدن مصوبه صدور گواهینامه موتورسیکلت برای بانوان، سخنگوی شورای نگهبان اعلام کرد تاکنون هیچ مصوبه‌ای از مجلس در این‌باره به شورای نگهبان ارسال نشده است؛ اما نکته مهم اینجاست که مصوبه مورد استناد دولت، مصوبه هیئت وزیران است، نه مجلس. پس تکلیف گواهینامه موتور زنان دقیقاً چیست؟
ماجرای گواهینامه موتورسیکلت برای بانوان در ایران بار دیگر وارد مرحله‌ای بحث‌برانگیز شده است؛ این بار نه به دلیل اصل موضوع، بلکه به دلیل اختلاف در روایت دستگاه‌های مختلف درباره این سؤال ساده: آیا همه موانع قانونی برای صدور گواهینامه موتور زنان برطرف شده یا هنوز یک مانع حقوقی وجود دارد؟
در روزهای اخیر دو اظهارنظر مهم منتشر شده که در نگاه اول متناقض به نظر می‌رسند.
از یک سو، زهرا بهروزآذر، معاون رئیس‌جمهور در امور زنان و خانواده، اعلام کرده مصوبه صدور گواهینامه موتورسیکلت برای بانوان نهایی شده و پلیس راهور فراجا موظف به اجرای آن است.
از سوی دیگر، هادی طحان‌نظیف، سخنگوی شورای نگهبان، در ۱۴ شهریور ۱۴۰۵ اعلام کرده تاکنون هیچ مصوبه‌ای درباره گواهینامه موتورسیکلت بانوان از سوی مجلس برای بررسی به شورای نگهبان ارسال نشده است.
اما آیا این دو خبر واقعاً با یکدیگر تناقض دارند؟
ماجرا از بهمن ۱۴۰۴ شروع شد
نقطه مهم این پرونده به ۸ بهمن ۱۴۰۴ بازمی‌گردد؛ زمانی که هیئت وزیران تصویب‌نامه‌ای مشخص درباره صدور گواهینامه موتورسیکلت برای بانوان تصویب کرد.
طبق متن این تصویب‌نامه، فرماندهی کل انتظامی جمهوری اسلامی ایران مکلف شد آموزش عملی متقاضیان زن را از طریق مربیان زن برگزار کند و آزمون نیز با اولویت افسران زن و در صورت کمبود افسر زن، توسط آزمون‌گیرندگان مرد واجد صلاحیت و با رعایت ملاحظات شرعی و تحت نظارت مستقیم پلیس راهور انجام شود.
این مصوبه تنها به موضوع گواهینامه محدود نبود و در بخش دیگری، وزارت صنعت، معدن و تجارت و سازمان ملی استاندارد را به حمایت از طراحی و تولید موتورسیکلت‌های برقی و تجهیزات ایمنی مرتبط مانند کلاه استاندارد و ترمز ABS مکلف کرد.
بنابراین، آنچه در بهمن ۱۴۰۴ تصویب شد، مصوبه هیئت وزیران بود.
و همین نکته، کلید فهم اتفاقات امروز است.
پس چرا سخنگوی شورای نگهبان می‌گوید مصوبه‌ای از مجلس نرسیده است؟
چون شورای نگهبان اساساً مرجع بررسی مصوبات هیئت وزیران نیست.
طبق سازوکار قانونگذاری، شورای نگهبان زمانی درباره یک مصوبه وارد بررسی می‌شود که مجلس آن را تصویب کرده و برای اظهارنظر به شورای نگهبان ارسال کند.
به همین دلیل، اظهارات طحان‌نظیف مبنی بر اینکه «هیچ مصوبه‌ای درباره گواهینامه موتورسیکلت بانوان از مجلس به شورای نگهبان ارسال نشده» در واقع یک نکته مهم را روشن می‌کند:
خبر نهایی‌شدن گواهینامه موتور زنان به معنای تصویب یک قانون جدید در مجلس نیست.
در واقع، دولت مسیر دیگری را دنبال کرده و با استناد به اختیارات هیئت وزیران، مصوبه‌ای برای فراهم‌کردن فرآیند آموزش، آزمون و صدور گواهینامه تصویب کرده است.
اما یک سؤال مهم هنوز باقی است؛ مصوبه دولت برای اجرا کافی است؟
اینجا همان نقطه‌ای است که پرونده گواهینامه موتور زنان پیچیده می‌شود.
یکی از مباحث حقوقی قدیمی این موضوع به تبصره ماده ۲۰ قانون رسیدگی به تخلفات رانندگی مربوط است. در این تبصره آمده است که صدور گواهینامه رانندگی موتورسیکلت برای «مردان» بر عهده نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران است.
همین عبارت در سال‌های گذشته محل اختلاف بوده است.
منتقدان اجرای گواهینامه برای زنان استدلال می‌کردند که قانونگذار صراحتاً صدور گواهینامه موتورسیکلت را برای مردان تعریف کرده و بنابراین برای ایجاد امکان صدور گواهینامه زنان باید قانون اصلاح شود.
در مقابل، برخی حقوقدانان و حتی برخی مسئولان معتقدند این عبارت به‌خودی‌خود ممنوعیت صریحی برای موتورسواری زنان ایجاد نکرده و فقط درباره مرجع صدور گواهینامه تعیین تکلیف کرده است.
حتی در سال ۱۳۹۸ نیز در یک پرونده، شعبه‌ای از دیوان عدالت اداری به نفع یک زن متقاضی گواهینامه موتورسیکلت رأی داده و اعلام کرده بود که ممنوعیت قانونی صریحی برای دریافت گواهینامه موتورسیکلت توسط زنان وجود ندارد؛ هرچند آن رأی به‌عنوان رأی وحدت رویه تلقی نشد.
مجلس هم فعلاً نگفته که چنین قانونی تصویب کرده است
موضوع زمانی جالب‌تر می‌شود که اظهارات یک نماینده مجلس را کنار مصوبه دولت بگذاریم.
در ۱ شهریور ۱۴۰۵، احمد بیگدلی، عضو کمیسیون اجتماعی مجلس، اعلام کرد که تاکنون طرح یا لایحه رسمی درباره صدور گواهینامه موتورسیکلت برای بانوان به مجلس یا این کمیسیون ارجاع نشده است.
او در عین حال گفت در قوانین موجود منعی برای موتورسیکلت‌سواری زنان وجود ندارد و دولت می‌تواند با تصویب آیین‌نامه یا دستورالعمل، این موضوع را تعیین تکلیف کند.
این اظهارنظر، در کنار سخنان جدید سخنگوی شورای نگهبان، نشان می‌دهد که نباید «مصوبه دولت» را با «قانون مصوب مجلس» یکی دانست.
پس چرا هنوز گواهینامه‌ای صادر نشده است؟
این مهم‌ترین بخش ماجرا برای متقاضیان است.
با وجود تصویب‌نامه هیئت وزیران در بهمن ۱۴۰۴، صدور عمومی گواهینامه موتورسیکلت برای زنان تا امروز آغاز نشده است.
در تیرماه ۱۴۰۵ نیز سردار تیمور حسینی، رئیس پلیس راهور فراجا، اعلام کرده بود که هنوز هیچ گواهینامه‌ای در این زمینه صادر نشده و تأکید کرده بود اطلاع‌رسانی درباره زمان و نحوه اجرای طرح باید از سوی پلیس راهور انجام شود.
حتی در مقطعی خبرهایی درباره چاپ نمونه اولیه گواهینامه زنان منتشر شد، اما پلیس راهور این موضوع را به معنای آغاز صدور گواهینامه ندانست و اعلام کرد فرآیند قانونی و اجرایی همچنان در حال پیگیری است.
حالا در آخرین تحول، رئیس پلیس راهور فراجا گفته است نتیجه نهایی درباره این موضوع به‌زودی از طریق سخنگوی فراجا اعلام خواهد شد.
بهروزآذر: «پلیس مکلف است»؛ اما هنوز اجرا نشده
در تازه‌ترین اظهارات، زهرا بهروزآذر بار دیگر تأکید کرده که مصوبه دولت نهایی شده و پلیس راهور فراجا مکلف به اجرای فرآیند صدور گواهینامه برای زنان است.
او همچنین موضوعاتی مانند مطالبات زنان، مشکلات ترافیکی و ضرورت برخورداری موتورسواران زن از پوشش بیمه‌ای را از دلایل پیگیری این طرح عنوان کرده است.
با این حال، یک نکته تعیین‌کننده در اظهارات او وجود دارد:
با وجود نهایی‌شدن مصوبه، اجرای عملی صدور گواهینامه هنوز آغاز نشده است.
یعنی در شرایط فعلی، نمی‌توان گفت زنان در ایران از امروز امکان ثبت‌نام و دریافت گواهینامه موتور دارند.
مطلب پیشنهادی: راهنمای کامل گرفتن گواهینامه موتورسیکلت؛ مدارک، مراحل، هزینه
یک تناقض عجیب؛ دولت می‌گوید «مصوبه نهایی شده»، پلیس می‌گوید «هنوز اجرا نشده»
اگر بخواهیم تمام ماجرا را در یک جمله خلاصه کنیم، وضعیت فعلی این است:
مصوبه دولت وجود دارد، اما گواهینامه هنوز صادر نمی‌شود.
و از طرف دیگر:
مجلس قانونی جدیدی درباره گواهینامه موتورسیکلت زنان تصویب نکرده که به شورای نگهبان ارسال شده باشد.
بنابراین خبر اخیر شورای نگهبان به معنی لغو مصوبه دولت یا منتفی‌شدن گواهینامه موتور زنان نیست؛ بلکه نشان می‌دهد مصوبه مورد بحث از جنس قانون مصوب مجلس نیست که در مسیر بررسی شورای نگهبان قرار گرفته باشد.
با این حال، همین تفاوت میان «مصوبه دولت»، «قانون مجلس» و «ابلاغ اجرایی به پلیس» همان جایی است که باعث شده پرونده گواهینامه موتورسیکلت زنان، ماه‌ها پس از تصویب مصوبه دولت همچنان به مرحله صدور عمومی نرسد.
حالا سؤال اصلی این است: چه زمانی اولین گواهینامه صادر می‌شود؟
در حال حاضر تاریخ قطعی و رسمی برای آغاز ثبت‌نام و صدور عمومی گواهینامه موتورسیکلت بانوان اعلام نشده است.
آخرین نشانه مهم این است که رئیس پلیس راهور گفته نتیجه نهایی موضوع از طریق سخنگوی فراجا اعلام خواهد شد. بنابراین تا زمانی که اطلاعیه رسمی پلیس راهور درباره زمان، محل ثبت‌نام، آموزشگاه‌های مجاز، شرایط آزمون و نحوه صدور منتشر نشود، اخبار مربوط به آغاز ثبت‌نام را نباید به‌عنوان شروع رسمی فرآیند تلقی کرد.
جمع‌بندی
ماجرای گواهینامه موتورسیکلت زنان در حال حاضر نه «منتفی» شده و نه می‌توان گفت «به‌طور کامل اجرا شده است».
مصوبه هیئت وزیران در ۸ بهمن ۱۴۰۴ وجود دارد و فراجا بر اساس آن مکلف به فراهم‌کردن آموزش و آزمون زنان شده است؛ اما تا ۱۴ شهریور ۱۴۰۵، صدور عمومی گواهینامه آغاز نشده است.
از طرف دیگر، سخنگوی شورای نگهبان تأکید کرده که هیچ مصوبه‌ای از مجلس درباره این موضوع برای بررسی به شورا ارسال نشده است.
بنابراین اگر منتظر دریافت گواهینامه موتور هستید، فعلاً باید منتظر اعلام رسمی پلیس راهور فراجا بمانید؛ نه صرفاً تیترهایی که از «نهایی‌شدن» یا «صدور قریب‌الوقوع» گواهینامه خبر می‌دهند.
به زبان ساده: مسیر قانونی از نگاه دولت باز شده، اما مسیر اجرایی هنوز به خط پایان نرسیده است.
