
جمعآوری کارتهای آزاد جایگاهها مصرف بنزین را ۱۰ درصد کاهش داد؛ سهمیههای جدید برای رانندگان
به گزارش کارتِک، طرح جمعآوری کارتهای آزاد سوخت جایگاهها که با هدف مدیریت مصرف بنزین، مقابله با قاچاق سوخت و افزایش شفافیت در توزیع فرآوردههای نفتی اجرا شده، حالا نتایج اولیه خود را در ۱۱ استان کشور نشان داده است. بر اساس اعلام مدیرعامل شرکت ملی پالایش و پخش فرآوردههای نفتی، اجرای این طرح به کاهش میانگین ۱۰ درصدی مصرف بنزین در استانهای مشمول منجر شده است.
با این حال، اجرای چنین طرحی در سالهای گذشته با مشکلاتی از جمله تشکیل صفهای طولانی، سردرگمی رانندگان و نداشتن کارت سوخت شخصی همراه بوده است؛ موضوعی که باعث شده اجرای مرحلهای و پیشبینی سهمیههای جبرانی برای گروههای مختلف در دستور کار قرار بگیرد.
ماجرای جمعآوری کارتهای آزاد جایگاهها از کجا شروع شد؟
استفاده گسترده از کارتهای آزاد جایگاههای سوخت، یکی از چالشهای مدیریت مصرف بنزین در کشور بوده است. طبق آمار اعلامشده از سوی مدیرعامل شرکت ملی پخش فرآوردههای نفتی، در مقطعی حدود ۴۱ درصد از سوختگیری کشور با کارتهای اضطراری جایگاهها انجام میشد.
مشکل اصلی این روش آن بود که اطلاعات دقیقی از هویت مصرفکننده، نوع خودرو و میزان واقعی نیاز به سوخت در اختیار سامانههای نظارتی قرار نمیگرفت. در نتیجه، امکان رصد دقیق مصرف و شناسایی موارد احتمالی سوءاستفاده و عرضه خارج از شبکه کاهش پیدا میکرد.
به همین دلیل، استفاده حداکثری از کارت سوخت شخصی و کاهش وابستگی به کارتهای آزاد جایگاهها در دستور کار وزارت نفت قرار گرفت.
جمعآوری کارتهای آزاد در گذشته چه مشکلاتی ایجاد کرد؟
تجربه اجرای طرحهای مشابه در سالهای گذشته نشان داد که جمعآوری ناگهانی کارتهای آزاد جایگاهها بدون فراهم کردن زیرساختهای جایگزین میتواند مشکلات زیادی برای مردم ایجاد کند.
از جمله مهمترین مشکلات این طرح میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- تشکیل صفهای طولانی سوختگیری: افرادی که کارت سوخت شخصی همراه نداشتند، برای دریافت بنزین با مشکل مواجه شدند.
- سردرگمی رانندگان: برخی شهروندان به دلایل مختلف کارت سوخت خود را همراه نداشتند یا امکان استفاده از آن را نداشتند.
- افزایش فشار بر جایگاهها: محدود شدن کارتهای آزاد در برخی مناطق باعث ایجاد اختلال در روند عادی سوختگیری شد.
- مشکلات مشاغل پرمصرف: رانندگان تاکسیهای اینترنتی، صیادان و برخی گروههای شغلی برای تأمین سوخت موردنیاز خود با محدودیت روبهرو شدند.
همین تجربهها نشان داد که حذف کارتهای آزاد بهتنهایی راهکار مناسبی نیست و باید همزمان برای گروههایی که به سوخت بیشتری نیاز دارند، سازوکار مشخصی در نظر گرفته شود.
اجرای طرح از کرمان آغاز شد؛ ۱۱ استان در فهرست قرار گرفتند
اجرای مرحله جدید طرح از مردادماه ۱۴۰۵ در استان کرمان آغاز شد. پس از اجرای آزمایشی و بررسی نتایج آن، طرح به استانهای دیگر نیز گسترش پیدا کرد.
در مرحله بعد، سیستان و بلوچستان و خراسان جنوبی به این طرح اضافه شدند و از ابتدای آبانماه نیز هشت استان دیگر در فهرست قرار گرفتند.
۱۱ استان مشمول جمعآوری کارتهای آزاد جایگاهها عبارتاند از:
۱. کرمان
۲. سیستان و بلوچستان
۳. خراسان جنوبی
۴. هرمزگان
۵. یزد
۶. آذربایجان غربی
۷. آذربایجان شرقی
۸. خراسان شمالی
۹. خراسان رضوی
۱۰. اردبیل
۱۱. کردستان
بر اساس گزارشهای منتشرشده، اجرای آزمایشی طرح در استان کرمان نیز با کاهش ۱۴ درصدی مصرف بنزین همراه بوده است.
کاهش ۱۰ درصدی مصرف بنزین در ۱۱ استان
محمدصادق عظیمیفر، مدیرعامل شرکت ملی پالایش و پخش فرآوردههای نفتی ایران، در ۳۰ آبان ۱۴۰۵ اعلام کرد که اجرای طرح جمعآوری کارتهای اضطراری جایگاهها در ۱۱ استان کشور، بهطور میانگین حدود ۱۰ درصد مصرف بنزین را کاهش داده است.
به گفته وی، در این طرح قرار نیست سهمیه اصلی سوخت مردم کاهش پیدا کند؛ بلکه سهمیهای که پیشتر از طریق کارتهای آزاد جایگاهها در دسترس بود، به کارت سوخت شخصی افراد منتقل شده است.
هدف اصلی این سیاست، مدیریت بهتر مصرف، جلوگیری از سوءاستفاده از کارتهای آزاد و توزیع عادلانهتر سوخت عنوان شده است.
سهمیه جبرانی برای تاکسیهای اینترنتی؛ ۱۰۰، ۲۰۰ و ۳۰۰ لیتر اضافه
یکی از مهمترین بخشهای این طرح، تعیین سهمیههای جبرانی برای گروههایی است که به دلیل نوع فعالیت خود، مصرف بنزین بیشتری دارند.
بر اساس توضیحات مدیرعامل شرکت ملی پالایش و پخش فرآوردههای نفتی، برای ناوگان حملونقل اینترنتی سه سطح سهمیه جبرانی در نظر گرفته شده است.
| میزان فعالیت | سهمیه جبرانی |
|---|---|
| پلکان اول | ۱۰۰ لیتر |
| پلکان دوم | ۲۰۰ لیتر |
| پلکان سوم | ۳۰۰ لیتر |
این مقادیر علاوه بر ۱۶۰ لیتر سهمیه پایه در نظر گرفته شدهاند و میزان سهمیه اضافی هر راننده بر اساس سطح فعالیت و پیمایش او تعیین میشود.
همچنین پس از دریافت بازخورد از دو سکوی اصلی حملونقل اینترنتی، اصلاحات لازم برای اضافه شدن یک گروه دیگر از رانندگان به فهرست مشمولان در حال پیگیری است تا فعالیت این ناوگان با مشکل مواجه نشود.
سهمیه بیشتر برای معلمان، کادر درمان و صیادان
تاکسیهای اینترنتی تنها گروهی نیستند که برای تأمین سوخت موردنیاز خود سهمیه جبرانی دریافت میکنند.
بر اساس اعلام مسئولان، برای برخی مشاغل و گروههای خاص نیز سازوکارهای جداگانهای در نظر گرفته شده است:
- معلمان مناطق حاشیهای: برای افرادی که به دلیل محل خدمت، مسافت بیشتری را برای رفتوآمد طی میکنند، امکان تخصیص سهمیه جبرانی فراهم شده است.
- کادر درمان: استانداریها با همکاری دستگاههای مربوط میتوانند سهمیه موردنیاز این گروه را بررسی و تخصیص دهند.
- صیادان: برای قایقهای فاقد هویت یا مجوز نیز سازوکاری جهت ساماندهی و تأمین سوخت موردنیاز پیشبینی شده است.
- افرادی با نیاز سوختی بیشتر: در برخی استانها افرادی که سهمیه آنها به پایان رسیده است، میتوانند پس از مراجعه و انجام مراحل احراز شرایط، سوخت موردنیاز خود را دریافت کنند.
به این ترتیب، سیاست جدید به دنبال آن است که محدودیت استفاده از کارت آزاد جایگاهها، فعالیت مشاغل وابسته به بنزین را مختل نکند.
آیا کارتهای آزاد در جادهها هم جمعآوری میشوند؟
یکی دیگر از نگرانیهای رانندگان، وضعیت سوختگیری در مسیرهای بینشهری و جادههای اصلی است.
مدیرعامل شرکت ملی پالایش و پخش فرآوردههای نفتی اعلام کرده است که تلاش شده در مسیرهای اصلی مواصلاتی کشور، کارتهای آزاد جایگاهها جمعآوری نشوند تا رانندگان در سفرهای بینشهری با مشکل تأمین سوخت مواجه نشوند.
همچنین برای استان تهران، بهجای اجرای طرح جمعآوری کارتهای اضطراری، سیاست شناسهدار کردن سوختگیری با کارت جایگاهها دنبال میشود.
توسعه سوخت CNG و تبدیل رایگان خودروها به دوگانهسوز
در کنار مدیریت مصرف بنزین، توسعه سوختهای جایگزین نیز در برنامههای وزارت نفت قرار دارد.
یکی از این برنامهها، توسعه زیرساختهای CNG و تبدیل رایگان خودروها به دوگانهسوز است که در برخی استانها در حال اجراست.
همچنین بنزین سوپر تولید داخل در بیش از ۸۰ جایگاه در ۱۸ استان کشور توزیع شده است تا امکان دسترسی به سوختهای متنوعتر فراهم شود.
آیا اجرای چنین طرحی در تمام ایران ضروری است؟
کاهش ۱۰ درصدی مصرف بنزین در ۱۱ استان، نشان میدهد مدیریت هوشمند توزیع سوخت و کاهش وابستگی به کارتهای آزاد میتواند در کنترل مصرف و جلوگیری از عرضه خارج از شبکه مؤثر باشد.
البته اجرای چنین طرحی در سایر استانها نیز باید با در نظر گرفتن شرایط متفاوت مناطق، زیرساخت جایگاهها و نیاز واقعی رانندگان انجام شود.
به نظر میرسد اجرای یک طرح جامع و هوشمند برای مدیریت کارتهای سوخت، همراه با حفظ سهمیه مردم و اختصاص سهمیه متناسب با فعالیت مشاغل، میتواند برای تمام کشور مفید باشد.
چنین سیاستی در ایران نیز ضروری است؛ اما موفقیت آن به این بستگی دارد که پیش از هرگونه محدودیت، زیرساختهای لازم فراهم شود و مردم برای سوختگیری روزمره با صفهای طولانی و سردرگمی مواجه نشوند.
در نهایت، منابع ارزی حاصل از کاهش واردات بنزین نیز میتواند برای تأمین کالاهای اساسی و دارو مورد استفاده قرار بگیرد.










