صادرات خودروی چین به ایران: دور زدن تحریم با معامله پایاپای مس و خودرو

یک شبکه پیچیده تجاری بین ایران و چین شکل گرفته است که به منظور دور زدن تحریم‌های فزاینده غرب، بر مبنای تجارت پایاپای استوار است. بر اساس گزارش‌های منتشر شده توسط بلومبرگ، خودروها و قطعات نیمه‌ساخته چینی در ازای فلزات ایران، مانند مس و روی، مبادله می‌شوند تا دسترسی صنایع بزرگ چین به مواد اولیه حفظ شود.

چگونگی اجرای معامله پایاپای خودرو و فلز

این معاملات عموماً بین شرکت‌هایی در استان آن‌هوی چین انجام می‌گیرد؛ از جمله شرکت خودروسازی چری (Chery Automobile)، که یکی از بزرگ‌ترین صادرکنندگان خودروهای چینی در سطح جهان است، و شرکت تونگ‌لینگ (Tongling Nonferrous Metals Group Holdings)، غول برجسته فلزات چین.

مسیر مبادله: قطعات خودرو، شامل موتور و شاسی، به صورت محموله‌های نیمه‌کُش‌دار (SKD) از چین به ایران ارسال می‌شوند. این قطعات در ایران توسط شرکت مدیران خودرو (MVM) مونتاژ شده و تحت همین برند به فروش می‌رسند.

روش پرداخت: این محموله‌ها با پول نقد یا ارزهای اصلی (دلار و یورو) خریداری نمی‌شوند. در عوض، ایران در مقابل، مقادیر معادلی از سنگ معدن یا کنسانتره فلزات (عمدتاً مس و روی) را به چین تحویل می‌دهد.

نقش واسطه: چری و تونگ‌لینگ مستقیماً معامله نمی‌کنند. چری قطعات را به یک شرکت واسطه در استان آن‌هوی تحویل می‌دهد و تونگ‌لینگ نیز به عنوان میانجی اصلی، فلزات دریافتی از ایران را در میان شرکت‌های چینی توزیع می‌کند.

برخی از قراردادهای پایاپای تا سقف ۹۰ هزار دستگاه خودرو در سال را شامل می‌شوند و این مبادلات حتی به محصولات کشاورزی ایران مانند بادام هندی نیز گسترش یافته است.

تحریم‌ها و چشم‌انداز آینده چری

این شیوه تجاری، راهکاری قانونی برای شرکت‌های چینی است، زیرا تحریم‌های آمریکا و اروپا عمدتاً شامل معاملات با دلار یا یورو است و فعالیت با یوان یا ریال را نقض نمی‌کند.

چری که اخیراً عرضه اولیه سهام بزرگی در هنگ‌کنگ داشته است، برای شفاف‌سازی وضعیت خود، اعلام کرده که تا پایان سال ۲۰۲۴، فعالیت‌های خود را در ایران و کوبا متوقف خواهد کرد. با این حال، نگرانی‌ها درباره تأثیر این روابط بر اعتبار بین‌المللی شرکت، موجب شد تا بانک‌هایی نظیر جی‌پی‌مورگان از هدایت عرضه اولیه سهام آن کنار بکشند و در نهایت، سهم بزرگی از سهام عرضه شده توسط نهادهای سرمایه‌گذاری دولتی چینی خریداری شد.

وزارت امور خارجه چین نیز در این خصوص موضع خود را اعلام کرده است: «چین همواره با تحریم‌های یک‌جانبه مخالف بوده و همکاری عادی چین و ایران تحت چارچوب حقوق بین‌الملل قانونی و موجه است.»

این بازگشت به تجارت پایاپای که از زمان تشدید تحریم‌ها در دوران ترامپ آغاز شده است، نشان‌دهنده آن است که ابزارهای مالی غیررایج به دلیل محدودیت‌های سیستم بانکی جهانی، در حال تبدیل شدن به یک راهکار حیاتی برای ادامه تجارت بین ایران و اقتصادهای بزرگ، نظیر چین، هستند.