زمزمه های حذف سهمیه بنزین 1500 تومانی

با ادامه بحث‌های داغ پیرامون اصلاح نظام توزیع سوخت در ایران، طرح آزمایشی دولت برای واریز سهمیه بنزین به کارت بانکی افراد مطرح شده که می‌تواند مقدمه‌ای برای تغییرات گسترده در قیمت‌گذاری و سهمیه‌بندی سوخت باشد. این طرح که هنوز در مرحله محدود و آزمایشی قرار دارد، ممکن است به تدریج منجر به حذف سهمیه ۱۵۰۰ تومانی شود و ساختار یارانه انرژی را دگرگون کند.

در نظام فعلی، سهمیه بنزین بر اساس خودرو می‌شود، اما طرح جدید بر تخصیص به هر فرد بر پایه کد ملی تمرکز دارد. بر این اساس، معادل ریالی یا لیتری سهمیه به حساب بانکی متصل به کد ملی واریز خواهد شد و حتی افرادی که خودرو ندارند نیز مشمول می‌شوند. دریافت‌کنندگان می‌توانند از این اعتبار برای سوخت‌گیری استفاده کنند یا آن را در بازار ثانویه به فروش برسانند و وجه نقد دریافت نمایند.

مقایسه نظام فعلی و طرح پیشنهادی 

نکته کلیدی: تغییر اساسی از تمرکز بر خودرو به فرد، می‌تواند توزیع یارانه را عادلانه‌تر سازد.

مزایا و معایب طرح تخصیص بنزین به افراد

این طرح مانند هر سیاست اقتصادی دیگری، جنبه‌های مثبت و منفی دارد که باید به دقت بررسی شود.

مزایا (جنبه‌های مثبت):

• عدالت در توزیع یارانه: خانواده‌های بدون خودرو نیز از یارانه سوخت بهره‌مند می‌شوند و جریان ثروت از طبقات مرفه به کم‌درآمد تغییر جهت می‌دهد.
• کاهش قاچاق سوخت: نزدیک شدن قیمت بازار آزاد به نرخ واقعی، انگیزه خروج غیرقانونی بنزین را کم می‌کند.
• مدیریت مصرف: افراد با صرفه‌جویی می‌توانند اعتبار را به پول تبدیل کنند و به سمت حمل‌ونقل عمومی گرایش یابند.

معایب (جنبه‌های منفی):

• فشار تورمی: تغییرات می‌تواند به طور روانی قیمت کالاها و کرایه‌ها را افزایش دهد.
• پیچیدگی‌های فنی: نیاز به زیرساخت قوی برای اتصال کارت‌ها به پمپ‌ها و ایجاد بازار فروش، که هر اختلالی صف‌های طولانی ایجاد می‌کند.
• کاهش ارزش اعتبار: با گذشت زمان و تورم، مبلغ واریزی ممکن است بی‌ارزش شود، مشابه تجربه یارانه نقدی.

ارتباط با بنزین ۵۰۰۰ تومانی و آزادسازی قیمت

دولت اخیراً نرخ سوم بنزین یعنی ۵۰۰۰ تومان را معرفی کرده که ابهاماتی درباره ارتباط آن با طرح جدید ایجاد کرده است. در سناریوی خوش‌بینانه، بازار ثانویه می‌تواند قیمت بنزین آزاد را متعادل سازد و قشر ضعیف از فروش سهمیه سود ببرد. اما در دیدگاه بدبینانه، این طرح ابزاری برای حذف تدریجی سهمیه‌های ۱۵۰۰ و ۳۰۰۰ تومانی است تا قیمت به سطوح بالاتر (مانند ۸۰۰۰ یا ۱۰۰۰۰ تومان) برسد و یارانه از بودجه حذف شود، در حالی که مبلغ واریزی ثابت می‌ماند.

پیش‌بینی وضعیت در سال ۱۴۰۵

طرح واریز به کارت بانکی، زیرساختی دیجیتال برای یارانه سوخت فراهم می‌کند که دولت را قادر می‌سازد بدون نیاز به تغییرات فیزیکی، سهمیه را تنظیم کند. این می‌تواند به بنزین فصلی (تغییر قیمت در ایام پرمصرف) یا حتی حذف کارت سوخت و حرکت به سمت تک‌نرخی منجر شود. دولت تأکید دارد که طرح در مرحله آزمایشی است تا تأثیرات بر معیشت مردم سنجیده شود، اما پایان عصر بنزین ارزان برای همه قطعی به نظر می‌رسد. در سال ۱۴۰۵، ممکن است شهروندان به خرید و فروش سهمیه از طریق اپلیکیشن‌ها عادت کنند.